Các quan chức quốc phòng Israel ngày 5/3 cáo buộc Tehran đã triển khai một loại vũ khí gây nhiều tranh cãi vào Tel Aviv: tên lửa chùm. Theo các báo cáo quân sự, loại vũ khí này được thiết kế để tách đầu đạn trên không và phát tán hàng loạt bom con xuống khu vực mục tiêu, khiến phạm vi tàn phá mở rộng đáng kể so với tên lửa thông thường.

Các chuyên gia quân sự cho rằng việc sử dụng tên lửa chùm không chỉ làm gia tăng nguy cơ thương vong tức thời mà còn để lại mối đe dọa lâu dài do các bom con chưa phát nổ có thể tồn tại trong nhiều năm sau xung đột.

Theo phân tích của các quan chức quốc phòng Israel, tên lửa chùm mang đầu đạn được thiết kế để mở ra khi đang bay ở độ cao khoảng 7 km. Khi đó, hàng chục bom con sẽ được phát tán xuống khu vực mục tiêu trong phạm vi bán kính lên tới khoảng 8 km.

Cơ chế này khiến một quả tên lửa có thể gây tác động trên diện tích rộng lớn, thay vì tập trung vào một điểm như các loại tên lửa đạn đạo truyền thống. Trong khi một đầu đạn tên lửa thông thường có thể nặng từ 500 đến 1.000 kg thuốc nổ, mỗi bom con trong đầu đạn chùm thường chỉ chứa tối đa khoảng 7 kg thuốc nổ.

Sức nổ của từng bom con riêng lẻ tương đối hạn chế. Trên thực tế, khả năng xuyên phá các công trình kiên cố như phòng trú ẩn hoặc hầm tránh bom được đánh giá là thấp hơn so với đầu đạn lớn của tên lửa đạn đạo.

Tuy vậy, mối nguy của vũ khí chùm nằm ở số lượng bom con được phát tán trên diện rộng. Nếu tên lửa hoàn thành quỹ đạo và rơi xuống mục tiêu, toàn bộ các bom con sẽ phát nổ gần như cùng lúc, tạo ra nhiều điểm nổ trong khu vực đông dân cư.

Ngược lại, trong trường hợp tên lửa bị đánh chặn trên không, các bom con có thể rơi rải rác xuống mặt đất. Một số có thể phát nổ ngay khi chạm đất, trong khi số khác không phát nổ và trở thành vật liệu chưa nổ nguy hiểm.

Các đội cứu hộ tại Israel vì vậy được yêu cầu tuân thủ quy trình nghiêm ngặt khi tiếp cận khu vực bị tấn công. Nếu phát hiện vật thể có hình dạng giống đầu đạn nhỏ, lực lượng cứu hộ phải giữ khoảng cách và chờ chuyên gia xử lý bom mìn tới kiểm tra.

Iran được cho là đã phát triển nhiều dòng tên lửa có khả năng mang đầu đạn chùm, bao gồm Zolfaghar, Qadr và Khorramshahr. Trong đó, tên lửa Khorramshahr được Tehran tuyên bố có tầm bắn khoảng 2.000 km và có thể mang tới 80 bom con, theo Haaretz.

Việc sử dụng vũ khí chùm từ lâu đã gây tranh cãi trong luật pháp quốc tế. Năm 2008, hơn 100 quốc gia đã ký kết Công ước Đầu đạn chùm nhằm cấm sử dụng, sản xuất, chuyển giao và tích trữ loại vũ khí này.

Các quốc gia tham gia công ước cũng có nghĩa vụ tiêu hủy kho vũ khí hiện có và tiến hành rà phá bom con chưa nổ còn sót lại từ các cuộc xung đột trước đây. Tuy nhiên, Israel, Iran và Mỹ không phải là các bên ký kết hiệp ước này.

Trong quá khứ, vũ khí chùm từng được sử dụng trong nhiều cuộc chiến. Đáng chú ý, trong chiến tranh Lebanon lần 2 năm 2006, Israel đã bắn hàng nghìn quả đạn chùm vào miền Nam nước này. Nhiều bom con chưa phát nổ đã gây thương vong cho dân thường trong nhiều năm sau khi chiến sự kết thúc, theo Haaretz.

Dù không bị ràng buộc trực tiếp bởi công ước quốc tế, các quốc gia vẫn phải tuân thủ luật nhân đạo quốc tế, trong đó yêu cầu phân biệt rõ giữa mục tiêu quân sự và dân thường.

Theo Tamar Megiddo, giảng viên cao cấp về quan hệ quốc tế tại Đại học Do Thái Jerusalem, việc sử dụng vũ khí chùm có thể được xem xét hợp pháp trong một số trường hợp hạn chế.

"Về nguyên tắc, việc sử dụng thận trọng vũ khí chùm nhằm vào các mục tiêu quân sự, chẳng hạn trên chiến trường có lực lượng tập trung, có thể được coi là phù hợp với luật chiến tranh", bà Megiddo nhận định.

Tuy nhiên, chuyên gia này cũng nhấn mạnh rằng vấn đề lớn nhất của loại vũ khí đầu đạn chùm nằm ở tỷ lệ bom con không phát nổ khá cao. "Nhiều bom con không kích nổ khi chạm đất và có thể tồn tại trong khu vực trong nhiều năm, gây nguy hiểm cho dân thường giống như mìn", bà Megiddo nói.

Cũng theo bà Megiddo, việc cố ý sử dụng vũ khí chùm nhằm vào khu vực dân cư sẽ bị coi là vi phạm nghiêm trọng luật nhân đạo quốc tế.

"Khi vũ khí chùm được phóng có chủ đích vào dân thường, đó không chỉ là việc nhắm vào mục tiêu bị cấm mà còn sử dụng một loại vũ khí được thiết kế để gây thiệt hại trên diện rộng", bà Megiddo cho biết.

Trong bối cảnh xung đột khu vực tiếp tục leo thang, việc các bên sử dụng vũ khí có sức tàn phá diện rộng như tên lửa chùm được dự báo sẽ tiếp tục gây tranh cãi, đồng thời làm gia tăng lo ngại về nguy cơ đối với dân thường trong các khu vực chịu ảnh hưởng của chiến sự.